Zmiany w orzeczeniach i opiniach, w tym zastosowanie oceny funkcjonalnej
Przed wydaniem orzeczenia przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną szkoły i przedszkola będą zobligowane do przeprowadzania oceny funkcjonalnej dziecka/ucznia. Obowiązek ten wchodzi w życie już 1 września 2026 r. To, w jaki sposób szkoły będą musiały przygotować ocenę, skąd mają czerpać informacje do oceny – wskazówki na ten temat zawierają najnowsze przepisy w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych obowiązujące od 14 kwietnia 2026 r.
Ocena funkcjonalna dziecka
Jedną z najbardziej istotnych zmian w nowym rozporządzeniu w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych jest tzw. ocena funkcjonalna. Rozwiązanie to polega na obowiązkowym tworzeniu kompleksowej charakterystyki funkcjonowania ucznia (dziecka) w środowisku szkolnym (przedszkolnym) przed wydaniem orzeczenia przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Szkoły mają aktywnie uczestniczyć w procesie diagnostycznym uczniów. Ocena funkcjonalna ma prowadzić do lepszego dopasowania orzeczeń poradni do rzeczywistych potrzeb uczniów.
Jak przygotować ocenę funkcjonalną
Ocena funkcjonalna będzie dokonywana na podstawie danych dotyczących:
1) aktywności i uczestniczenia dziecka lub ucznia, w tym uczestniczenia w codziennych aktywnościach i życiu społecznym, odpowiednio do indywidualnych możliwości rozwojowych, przy czym ocena poziomu aktywności i uczestniczenia powinna uwzględniać także wpływ barier oraz ułatwień w środowisku nauczania i wychowania;
2) charakterystyki funkcjonowania dziecka lub ucznia w aspekcie funkcji i struktur ciała, w tym odpowiednio zdrowia psychicznego, percepcji, funkcji motorycznych, mowy i funkcji poznawczych, funkcji emocjonalno-społecznych oraz innych indywidualnych cech, które mogą wpływać na funkcjonowanie dziecka lub ucznia w różnych obszarach życia;
3) zakres i rodzaj trudności edukacyjnych lub wychowawczych, jakie pojawiają się u dziecka lub ucznia w związku z realizacją programu wychowania przedszkolnego lub programów nauczania obowiązujących w oddziale, do którego uczęszcza, z uwzględnieniem ewentualnych dostosowań wprowadzonych w toku realizacji tych programów;
4) efektywności działań wspierających funkcjonowanie dziecka lub ucznia, jeżeli takie były podejmowane, lub innej pomocy o charakterze terapeutycznym odpowiednio w ramach wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, pomocy psychologiczno-pedagogicznej, kształcenia specjalnego lub zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.
Skąd czerpać informacje do oceny funkcjonalnej
- od rodziców – z rozmów, arkuszy wywiadu, rodzice mogą też przedstawić nagrania dokumentujące zachowanie dziecka;
- od nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych lub specjalistów, prowadzących zajęcia z dzieckiem lub uczniem, w tym zawartych w opinii,
- od dziecka lub ucznia, z tym że informacje uzyskuje się w sposób dostosowany do wieku i możliwości psychofizycznych dziecka lub ucznia,
- z dokumentacji, dołączonej do wniosku o wydanie orzeczenia lub opinii (zaświadczenie lekarskie, dokumentacja medyczna, wcześniej wydane orzeczenia i opinie, wyniki dotychczasowych badań, inne dokumenty istotne dla rozpatrzenia wniosku),
- na podstawie obserwacji dziecka lub ucznia przez specjalistów poradni odpowiednio w środowisku przedszkola, szkoły lub ośrodka – jeżeli zachodzi taka potrzeba.
W przypadku gdy bezpośrednia obserwacja w przedszkolu, szkole lub ośrodku jest utrudniona, może zostać przeprowadzona z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej zapewniających transmisję w czasie rzeczywistym albo może zostać sporządzone nagranie audiowizualne. Wykorzystanie tych środków komunikacji jest dopuszczalne, gdy zostaną zapewnione niezbędne zasady bezpieczeństwa oraz wszystkie osoby biorące udział w transmisji lub nagraniu wyrażą na to zgodę.
Wzmocnienie roli zespołu orzekającego i zmiany w składzie
Nowe przepisy porządkują również zasady wydawania orzeczeń i opinii, doprecyzowują dokumentację dołączaną do wniosku oraz wzmacniają rolę zespołu orzekającego. Zmiany obejmują również sposób składania wniosków, udział specjalistów w posiedzeniach zespołu, standardy diagnozy oraz zasady przekazywania orzeczeń do jednostek systemu oświaty.
W tym zakresie nowe rozwiązania wchodzą w życie od 14 kwietnia 2026 r.
Przede wszystkim zespół orzekający poradni będzie rozstrzygał, czy zachodzi potrzeba kształcenia specjalnego, na podstawie informacji zawartych w dokumentacji dołączonej do wniosku oraz wyników diagnozy przeprowadzonej w poradni. Dokumentacja medyczna ma charakter pomocniczy, a nie rozstrzygający w procesie rozpatrywania wniosku.
Lekarz będzie wchodził w skład zespołu wyłącznie wtedy, gdy do wniosku dołączono dokumentację medyczną (wcześniej lekarz był stałym członkiem zespołu).
Rozszerzono również krąg osób, które mogą uczestniczyć w posiedzeniu zespołu z głosem doradczym, za zgodą rodziców albo pełnoletniego ucznia. Dotyczy to:
- asystenta międzykulturowego,
- osoby władającej językiem kraju pochodzenia dziecka,
- tłumacza języka migowego,
- osoby wykonującej zawód medyczny w zakresie opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień.
Przepisy umożliwiają zdalny udział w posiedzeniu zespołu osoby wykonującej zawód medyczny, przy zachowaniu zasad bezpieczeństwa.
Wydawanie orzeczeń i opinii – nowa procedura wnioskowa
Nowe przepisy przewidują, że wniosek o wydanie orzeczenia lub opinii będzie można złożyć zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej. W przypadku wniosku elektronicznego zastosowanie znajdą przepisy dotyczące doręczeń elektronicznych.
Elektroniczne kopie dokumentów trzeba będzie uwierzytelnić w jeden z 3 sposobów:
1) kwalifikowanym podpisem elektronicznym,
2) podpisem zaufanym,
3) podpisem osobistym zgodnie z ustawą o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.
Dokumentacja do wniosku o wydanie orzeczenia lub opinii
Przepisy dookreślają wymaganą dokumentację dołączaną do wniosku o wydanie orzeczenia lub opinii. Obejmuje ona m.in:
- oświadczenia i zgody dotyczące udziału określonych osób w posiedzeniu zespołu (np. asystenta edukacji romskiej lub tłumacza języka migowego),
- zgodę na przesłanie orzeczenia do przedszkola lub szkoły – będącą warunkiem rozpatrzenia wniosku,
Istotną zmianą jest także wymóg podpisania wniosku przez oboje rodziców. Jeżeli podpis złoży tylko jeden z nich, będzie musiał dołączyć oświadczenie wyjaśniające brak podpisu drugiego rodzica.
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego a zaświadczenie o stanie zdrowia
Zaświadczenie o stanie zdrowia będzie musiało być dołączone do wniosku o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z uwagi na niepełnosprawność. Dokument ten ma być wydany przez lekarza specjalistę odpowiedniego do rodzaju niepełnosprawności albo przez lekarza w trakcie specjalizacji (ale w tym wypadku wyłącznie w ramach świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych lub w jednostce prowadzącej szkolenie specjalizacyjne).
Odwołanie od orzeczenia – dłuższy termin dla kuratora oświaty
Zmiany obejmują także procedurę odwoławczą. Kurator oświaty będzie miał 21 dni na rozpatrzenie odwołania od orzeczenia, a nie 14 dni jak dotychczas.
Uproszczenie wzorów orzeczeń i opinii
Nowe przepisy przewidują również uproszczenie wzorów orzeczeń i opinii. Jednocześnie orzeczenia będą musiały być podpisane przez wszystkich członków zespołu, zgodnie z wymogami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Rozporządzenie Ministra Edukacji z 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. z 2026 r. poz. 428).
Na podstawie opracowania autorstwa Moniki Fidler (Portal Oświatowy)
